İstanbul, Halil Düzenli – Tarih ve arkeoloji dünyasının en önemli keşiflerinden biri olan Silvan Yazıtı (Siloam Yazıtı), sadece antik bir eser değil; aynı zamanda Türkiye-İsrail ilişkilerinde kültürel miras tartışmalarının simgesi hâline geldi.
MÖ 8. yüzyıla tarihlenen yazıt, Doğu Kudüs’teki Siloam Tünelinin inşasını belgeleyen tek antik İbranice kayıttır. Yazıt, tünelin açılış sürecini, taş ustalarının karşılaştığı zorlukları ve dönemin mühendislik yöntemlerini ayrıntılarıyla aktarmaktadır.
1880 yılında Kudüs’te bir çocuk tarafından keşfedilen yazıt, taşınırken kırılarak İstanbul’a getirilmiş ve Osmanlı döneminde İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmeye başlanmıştır. Böylece Silvan Yazıtı, hem arkeolojik hem de kültürel açıdan Osmanlı ve günümüz Türkiye’sinin mirası olarak korunmuştur.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 1998 yılında dönemin Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Mesut Yılmaz’a yazıtın İsrail’e iade edilmesini teklif etmiş; karşılığında Türkiye’ye Osmanlı eserlerinden birini sunmayı önermiştir. Ancak Türkiye, yazıtın Osmanlı topraklarından İstanbul’a getirildiğini ve ülke sınırları içinde bulunduğunu gerekçe göstererek bu talebi reddetmiştir.
Silvan Yazıtı’nda Ne Yazıyor?
Silvan Yazıtı, tünelin iki uçtan kazılarak birleştirildiğini anlatır. İşçiler, karanlık ve zor koşullarda çalışmış, birbirlerini görememelerine rağmen tünelin sonunda yolları birleşmiştir. Yazıt, hem teknik bir mühendislik kaydı hem de Tanrı’ya minnettarlık ifadesi niteliğindedir.
Yazıtın özgün mesajlarından biri şöyle tercüme edilir:
“Tünel kazıldı, işçiler birbirlerini göremediler; fakat Tanrı onların yollarını birleştirdi.”
Bu ifade, hem antik dönemin mühendislik başarısını hem de dönemin dini ve kültürel anlayışını yansıtır.
Önemi ve Korunması
Silvan Yazıtı, sadece bir arkeolojik belge değil; uluslararası kültürel miras tartışmalarının da merkezinde yer almaktadır. İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen yazıt, Türkiye’nin kültürel mirasa sahip çıkma kararlılığını somut biçimde göstermektedir.
Yazıt, antik mühendislik, Paleo-İbranice dilinin araştırılması ve diplomatik tartışmalar açısından eşsiz bir değer taşır. Silvan Yazıtı, tarih sahnesinde yalnızca geçmişin değil, günümüzün kültürel ve diplomatik hassasiyetlerinin de simgesi olarak varlığını sürdürmektedir.
